Święta, promocje i góry tanich przedmiotów
Wystarczy wejść do jednej z popularnych sieciówek przed Halloween. Półki zapełniają się plastikowymi maskami, sztucznymi pajęczynami, perukami, kostiumami i dekoracjami. Wszystko jest kolorowe, niedrogie i dostępne od ręki.
Za kilka czy kilkanaście złotych można kupić niemal kompletną charakteryzację. Trudno się dziwić, że takie produkty znajdują nabywców.
Problem zaczyna się następnego dnia.
Co zrobić z przebraniem, którego nie mamy zamiaru założyć ponownie? Gdzie schować kolejną dekorację? Czy plastikowa maska przetrwa do następnego roku, czy wyląduje w koszu?
Halloween jest szczególnie wyrazistym przykładem, ale ten sam mechanizm dotyczy świąt Bożego Narodzenia, Wielkanocy, karnawału, szkolnych przedstawień i imprez tematycznych.
Produkujemy i kupujemy przedmioty, których przewidywany czas użytkowania bywa liczony w godzinach.
Ile odpadów generują przebrania?
W 2019 roku brytyjskie organizacje Hubbub i Fairyland Trust przeanalizowały 324 produkty odzieżowe i kostiumowe oferowane na Halloween przez 19 dużych sprzedawców.
Według ich badania aż 83% masy analizowanych produktów stanowiły materiały pochodzące z tworzyw sztucznych, przede wszystkim poliester.
Organizacje oszacowały również, że wyrzucane każdego roku w Wielkiej Brytanii kostiumy halloweenowe mogą odpowiadać za około 2000 ton odpadów z tworzyw sztucznych.
To szacunki dotyczące konkretnego rynku i okresu, ale dobrze pokazują skalę zjawiska.
Tani kostium nie znika przecież wraz z zakończeniem imprezy. Syntetyczne tkaniny, plastikowe dodatki i brokat mogą pozostawać w środowisku przez wiele lat, stopniowo rozpadając się na mniejsze fragmenty.
A przecież podobne zakupy powtarzamy przy kolejnych okazjach.
Upcycling na Halloween. Czy zawsze jest dobrym rozwiązaniem?
Naturalną alternatywą wydaje się stworzenie przebrania z ubrań używanych.
Zamiast kupować gotowy kostium, można odwiedzić second-hand, przejrzeć własną szafę i uruchomić wyobraźnię.
Sama uczestniczyłam kiedyś jako współtwórczyni w szkoleniu, podczas którego w krótkim czasie przygotowywaliśmy przebrania upcyclingowe z odzieży z drugiej ręki.
Pomysł wydawał się bardzo dobry. Istniejące ubrania otrzymywały nowe zastosowanie, uczestnicy mogli eksperymentować z formą i samodzielnie tworzyć kostiumy.
Jednak w trakcie pracy zauważyłam pewien problem.
Przebrania powstawały szybko, często przez cięcie, rozrywanie i trwałe łączenie różnych elementów. Efekty mogły być atrakcyjne wizualnie, ale wiele z tych konstrukcji właściwie nie nadawało się do dalszego wykorzystania.
Ubrania, z których wcześniej można było jeszcze korzystać, po zakończeniu zabawy stawały się trudnym do zagospodarowania odpadem.
To było dla mnie ważne odkrycie: upcycling również może prowadzić do produkowania śmieci.
Wystarczy, że skupimy się wyłącznie na samym procesie tworzenia i jego natychmiastowym efekcie, zapominając o dalszym życiu przedmiotu.
Łatwo jest pociąć. Trudniej zachować wartość materiału
Upcycling nie polega na tym, żeby za wszelką cenę coś przerobić.
Jeżeli niszczymy pełnowartościową odzież po to, aby wykonać kostium na jeden wieczór, trudno uznać to za najbardziej odpowiedzialne wykorzystanie istniejących zasobów.
Oczywiście nie każda przeróbka musi być odwracalna. Wiele wartościowych projektów wymaga trwałej ingerencji w materiał.
Warto jednak zastanowić się, czy powstała rzecz będzie służyła przez dłuższy czas, czy da się ją naprawić, ponownie przekształcić albo wykorzystać jej elementy.
W przypadku kostiumów szczególnie dobrze sprawdzają się rozwiązania modułowe: przypinane ozdoby, zdejmowane aplikacje, osobne elementy stroju czy drapowania niewymagające przecinania tkaniny.
Po imprezie można je rozmontować, a ubrania i materiały wykorzystać ponownie.
Znaczenie ma również skład. Jeśli przebranie rzeczywiście ma być jednorazowe, lepiej rozważyć materiały pochodzenia naturalnego, które w odpowiednich warunkach mogą ulegać biodegradacji.
Nie należy jednak zakładać, że każda bawełna, wełna czy papierowy element automatycznie bezpiecznie rozłoży się w środowisku. Barwniki, powłoki, kleje i syntetyczne dodatki mogą znacznie utrudniać ten proces.
Dlatego ponowne wykorzystanie powinno być pierwszym wyborem, a biodegradowalność dodatkowym kryterium, nie usprawiedliwieniem jednorazowości.
Czy można świętować bez produkowania kolejnych śmieci?
Nie chodzi o rezygnowanie z zabawy ani o dążenie do ekologicznej perfekcji.
Można wypożyczyć kostium, wymienić się przebraniami ze znajomymi, wykorzystać rzeczy z własnej garderoby albo stworzyć dodatki, które przydadzą się również podczas kolejnych wydarzeń.
Przy zakupie dekoracji warto zastanowić się, czy przetrwają więcej niż jeden sezon. Podczas projektowania kostiumu — czy naprawdę trzeba zniszczyć ubranie, które nadal nadaje się do noszenia.
Sama popełniałam i nadal popełniam błędy. Wiele swoich decyzji dotyczących materiałów oceniam dziś inaczej niż kilka lat temu.
Właśnie dlatego tak ważne jest wyciąganie wniosków z własnych doświadczeń, również tych, które początkowo wydawały się bezdyskusyjnie słuszne oraz oczywiście dzielenie się nimi.
Nie wystarczy nazwać czegoś ekologicznym tylko dlatego, że powstało z odzysku.
Warto przyjrzeć się całemu procesowi — od wyboru materiału aż po moment, w którym przedmiot przestaje być potrzebny.
Bo święta trwają dzień lub kilka dni. A konsekwencje naszych zakupów i decyzji materiałowych mogą pozostawać przez dziesiątki lat.
Pytanie nie brzmi więc tylko: z czego zrobić przebranie? Równie ważne jest: co zrobimy z nim następnego dnia?
A Ty? Masz w domu przebranie lub dekorację, które wykorzystujesz od wielu lat? A może zdarzyło Ci się stworzyć coś z najlepszymi intencjami, by później odkryć, że efekt wcale nie był tak ekologiczny, jak początkowo się wydawało?
Ściskam Cię,
Peri XOXOXO
Źródła i materiały do dalszej lektury
-
Fairyland Trust – The Scariest Thing About Halloween Is the Plastic (2019) – badanie składu kostiumów halloweenowych i szacunki ilości odpadów.
-
Hubbub – Sew Spooky – informacje o odpadach oraz pomysły na ponowne wykorzystywanie kostiumów.
-
Europejska Agencja Środowiska – Textiles and the environment: the role of design in Europe's circular economy – trwałość, projektowanie i ponowne wykorzystanie tekstyliów.
-
Komisja Europejska – EU Strategy for Sustainable and Circular Textiles – europejskie podejście do ograniczania odpadów tekstylnych.
